ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਿਸਾਖ: ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸੰਗਰਾਂਦ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਿਸਾਖ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ
ਵਿਸਾਖ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ, ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਉਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ
ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਿਸਾਖ ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਿਸਾਖ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕੈਲੰਡਰੀ ਦਿਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਹੈ।